TASAVVUF

Arapça, yün giymek anlamında bir kelime. Kul ile Allah arasında ihsan olayının gerçekleşmesi veya kulun ihsan vasfını kazanmasının yollarını gösteren bir ilim. Batıni fıkıh. Tasavvufun binden fazla tarifi yapılmıştır. Her sufi, içinde bulunduğu hale göre, tasavvufu tarif etmiştir. Halveti şeyhi, Ömer Ruşenî Dede'nin manzumesi, çeşitli tasavvuf tanımlarını içermesi açısından önem arz eder:

Tasavvuf, terk-i da'vadır, demişlerDahi, ketman-ı manadır demişlerTasavvuf, terk-i kil ü kale derlerHemen vecd ü sema u hale derler Tasavvuf, hıfz-ı evkat demişlerTasavvuf terk-i tamate demişlerTasavvuf,babıdır bezl ü atanınTasavvuf, beytidir mihr ü vefanın Tasavvuf, bir hidayettir Hüda7danBunu söylemedim bil hevadanTasavvuf, terk-i evtandır demişlerTasavvuf, hicr-i ihvandır demişler Tasavvufdaim olmaktır murakıbOlub irte gice halin muhasibTasavvuf, etmemekliktir tasarrufHakk'ın emrine itmeyüb tasallut Tasavvuf, kalbi Hakk'a bağlamaktırYüreğin aşk odiyle dağlamaktırTasavvuf, hüsn ü hulk ile edebdirVeli, hüsn ü edeb ita-yı Hak'dır Tasavvuf, biledir atvar-ı kalbiEridüb koymıya kalbinde kal(ı)bıTasavvuf, yar olub bar olmamaktırGül-i gülzar olub har olmamaktır. Cihanın şahı Abdullah Ensar(î)Demiş yar ol veli bar olma zinharDüşüben aşk odına bi tekellüfYanıp külli kül olmakdır Tasavvuf Yanar bir şem'idir Hakk'ın tasavvufDememektir iyiye yavuza tüfİradettir demiş ba'zı, TasavvufDemeyüb şeyhine üstadına yuf Demiş bir uğrayan feth ü fütuhaTasavvuf bezl-i nefse, bezl-i ruhaKerabet satmamaktır tasavvufHakk'ın işinde itmeyüb tasarruf Vefa göstermedir manend-i YusufGanimet bilmedir vakti tasavvufGeçen ömür için edüb teessüfCefa eden kesan içün telattuf Demiş zünnün-ı Mısrî kim TasavvufKabul-i şer'dir, terk-i tekellüfDemiş Ma'ruf-ı Kerî kim TasavvufTemellüktür, tehalluktur, telattuf Ebu Bekr ü Ömer der kim tasavvufTa'arruftur, Ta7arruftur, ta'arrufDenilmiştir tasavvuf masebaktanSükun-i kalbdir maduna Hakk'dan Demişdir bu sözü Hamdun KasarMürid-i Bu Türab şeyh-i ebrarTasavvuf oldur olub şeçm-i tayyarOla ahval-i kalbi ayn-ı seyyar Dmişler bu sözü sahib icabetNedir dense Tasavvuf? De: inabetOlar kim şeyhlik temkine derlerTasavvuf tevbe vü telkine derler Ebu Osman Mekki'nin sözüdürTasavvuf sühd ü takvanın özüdürDemiştir kim tasavvuf, Bişr HafîEridüb etmedir gönlünü safi Tasavvufdur diyen İbrahim EdhemTarikatta Hakkın durmağı muhkemTasavvufdur denilmiş üns ü kurbetArayerden sürünüb havf ü heybet Tasavvuf buğz-ı dünya-yı denîdirBu sözü söyleyen bil RuşenidirKitabında demiş sahib-i tasavvufSemi on(10)dur erkan-ı tasavvuf Tasavvuftur denilmiş safvet-i kalbHüda'dan gayriden kalbin idüb kalpTasavvuf hakdan kaçmağa derlerÖziyün Hakk'a yol açmağa derler Keramet satmamaklıktır kerametKeramettir denilmiş terk-i adetMuhib mahbubla ey sahib-i saadetGörüb söyleşmedir keşf ü keramet

Tasavvufu yine aynı şekilde manzum biçimde anlatma çabası Oğlanlar Şeyhi İbrahim Efendi'de de görülür:

Bidayette tasavvuf, sufi bi-can olmaya derlerNihayette, gönül tahtında sultan olmaya derler Tarikatde, ibaretdir tasavvuf mahv-ı suretdenHakikatde, sara-yı sırda mihman olmaya derler Bu ab u kil libasından tasavvuf, ari olmakdırTasavvuf cism-i safi nur-i Yezdan olmaya derler Tasavvuf, lem'ayı envar-ı Mutlak'dan uyarmakdırTasavvuf, ateş-i aşk ile suzan olmaya derler Tasavvufda şerait name-i hestiyi dürmekdirTasavvuf, ehl-i şer'ü ehl-i iman olmaya derler Tasavvuf ari olmaktır hakimen adetullahaTasavvuf, cümle ehl-i derde derman olmaya derler Tasavvuf ten tılsımın ism miftahıyla açmaktırTasavvuf, bu imaret külli viran olmaya derler Tasavvuf, kali hale tebdil eylemekdir bilDahi her söz ki söyler ab-ı hayvan olmaya derler Tasavvuf ilm-i tabirat u te'vilatı bilmektirTasavvuf can evinde sırr-ı Sübhan olmaya derler Tasavvufhayret-i kübrada mest ü valeh olmakdırTasavvuf Hakk'ın esrarındahayran olmaya derler Tasavvuf kalb evinden mavivallahı gidermektirTasavvuf kalb-i mü'min arş-ı Rahman olmaya derler Tasavvuf her nefesde şarka vü garba erişmekdirTasavvuf bu kamu halka nigehban olmaya derler Tasavvuf cümle zerrat-ı cihanda Hakk'ı görmekdirTasavvuf kün gibi kevne nümayan olmaya derler Tasavvuf anlamakdır yetmiş iki milltin dilinTasavvufalem-i akla Süleyman olmaya derler Tasavvufurvetu'l vüska yükün can ile çekmekdirTasavvuf mahzar-ı ayat-ı gfran olmaya derler Tasavvufizm-i a'zamla tasarrufdur bugün kevneTasavvuf cami-i ahkam-ı Kur7an olmaya derler Tasavvuf her nazarda zat-ı hakk'a nazır olmaktırTasavvuf sufiye her müşkil asan olmaya derler Tasavvuf ilm-i Hakk'a sinesini mahzen etmekdirTasavvufsufi bir katreyken umman olmaya derler Tasavvuf külli yakmakdır vücudun nar-ı la ileTasavvuf nur-i illa ile ihsan olmaya derler Tasavvuf on sekiz bin aleme dopdolu olmaktırTasavvuf nuh felek emrine ferman olmaya derlerTasavvuf “Kul kefa billah” ile da'vet dürür halkıTasavvuf “irci'î” lafzıyla mestan olmaya derler Tasavvuf günde bin kere ölüp yine dirilmekdirTasavvuf cümle alem cismine can olmaya derler Tasavvufzat-ı insan zat-ı hakk'da fani olmakdırTasavvu can-ı canan can-ı canın olmaya derler Tasavvuf bende olmakdır hakikat hak ey İbrahimTasavvuf şer'-i Ahmed dilde bürhan olmaya derler

Biz de şöyle tanımlarız: “Tasavvuf, Kur'an-ı Kerim'i Hz. Rasulullah (s.a.v.) gibi yaşamaya çalışmak.” Bir hazinedür tasavvuf malik olmaz her hasis Bulmağa anı dü alemde beğüm sultan gerek

Niyazî-i Mısrî